Wypalenie zawodowe — jak je rozpoznać, zanim będzie za późno?

Wypalenie to wyczerpanie fizyczne, emocjonalne i psychiczne, które narasta, gdy długotrwałe, wysokie obciążenie obowiązkami nie jest równoważone odpoczynkiem. Termin wprowadził w 1975 roku psycholog Herbert Freudenberger, opisując go u klinicystów z bardzo dużą liczbą pacjentów — dziś dotyczy szerokiego grona zawodów, zwłaszcza tych związanych z ciągłym kontaktem z ludźmi: nauczycieli, pracowników socjalnych, lekarzy, ale też np. rodziców na urlopie wychowawczym.

Czym różni się od zwykłego zmęczenia

Zwykłe zmęczenie mija po weekendzie albo urlopie. Wypalenie — nie do końca, bo nie jest tylko kwestią ilości snu, tylko długotrwałej nierównowagi między tym, co dajemy z siebie, a tym, co dostajemy w zamian (uznanie, sens, odpoczynek, poczucie kontroli). Typowe sygnały to: spadek motywacji mimo prób "zebrania się w sobie", pogorszenie jakości pracy, cyniczne lub zdystansowane nastawienie do obowiązków i do ludzi, z którymi się pracuje, a także narastające poczucie, że nic, co się robi, nie ma znaczenia.

Sygnały ostrzegawcze warte uwagi

• coraz trudniej "przełączyć się" po pracy, nawet na urlopie
• rzeczy, które kiedyś dawały satysfakcję, teraz są tylko kolejnym obowiązkiem
• pojawia się drażliwość lub dystans wobec współpracowników, klientów, uczniów, pacjentów
• fizyczne objawy przewlekłego stresu — bóle głowy, problemy ze snem, częstsze przeziębienia

Wypalenie nie pojawia się z dnia na dzień — narasta stopniowo, dlatego łatwo je zbagatelizować jako "po prostu ciężki okres". Im wcześniej zostanie rozpoznane, tym łatwiej odwrócić ten proces — czasem wystarczą zmiany w organizacji pracy i odpoczynku, czasem potrzebna jest pomoc specjalisty, zwłaszcza gdy wypaleniu zaczyna towarzyszyć obniżony nastrój przypominający depresję.